O naszej miejscowości

1416

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z protokołów Ksiąg Ziemskich Pilzneńskich. Wtedy to Jan z Podgrodzia herbu Gryf zastawił swoją część wsi „Sdzary, Machowa i Pogorza” Janowi z Dębicy. Wyprawiony przez kmieci poprzez wypalanie lasu teren nad potokiem Ruda dał początek osadzie, co utrwaliło się w nazwie naszej wsi – zdzarzeć czyli spalić. Starsi ludzie opowiadali, że król zabłądził w naszych lasach na polowaniu. Dotarł pod wieczór do polany z domostwem. Kmieć ugościł myśliwego, a król za to nadał osadzie nazwę Zdzary, bo jeszcze wokoło tliły się niedopalone węgle drzew. Pochodzenie nazwy potwierdza „Słownik etymologiczny” Brücknera – Żdżary, miejsce po wypalonym lesie.

1474

Ważnym momentem w rozwoju wsi było nadanie prawa niemieckiego przez króla Kazimierza Jagiellończyka wsiom należącym do Mikołaja z Dębicy (Dębickiego), w tym również Żdżarom. Dwór, a raczej majątek dworski z niewielkim budynkiem dworu istniał w sąsiedztwie młyna, na miejscu niedawnego leśnictwa. Być może wtedy posadzono przy bocznych ścianach tego budynku dwa dęby, z których jeden do dziś rośnie. Ma obwód w pierśnicy 680 cm, a jego wiek szacowany jest na ok. 500, może i 600 lat. Pamięta on na pewno początki wsi.

1536

We wsi będącej wtedy własnością Gryfitów Jeronima Dębickiego i Jana Górskiego mieszkało 7 kmieci i 2 zagrodników. Była tu karczma, majątek dworski, młyn i 5 stawów. Wokół rozciągały się „lasy wielkie”, a w nich mnóstwo żołędzi (lasy z dębiną). Używano ich do karmienia trzody chlewnej. Kmiecie zbierali również miód z barci.

1558

Hetman Jan Tarnowski staje się właścicielem Żdżar. Jan hetman wielki koronny Tarnowski był potomkiem założyciela Tarnowa, Spicymira herbu Leliwa. Odtąd wieś będzie dzielić losy całego hrabstwa tarnowskiego i przechodzić w ręce kolejnych spadkobierców hetmana do 1945 r.

1581

Wieś zostaje wymieniona w spisie parafii Straszęcin jako Zdziary Pogorze. Była własnością księcia Konstantego Ostrogskiego. Zamieszkiwało wieś 11 kmieci na 2 łanach (?), 5 zagrodników z rolą, 3 komorników, 4 komorników z bydłem ale obcych, napływowych , 3 rzemieślników i 4 rybaków. We wsi był również młyn.

XVIII w.

Żdżary już pod władaniem Sanguszków. Mieszkało we wsi wg spisu z 1742 roku 52 gospodarzy (choć w tym 6 wdów po nich). Notujemy nazwiska: Bernaś, Foltak, Jopek, Michoń, Sztorc, Cygan, Tryba, Kutrzeba, Bieniek, Klimek, Nosal, Kolak, Cyboroń, Stolarz, Rusak, Wołowiec, Micek, Hebda, Początko.